domingo 5 de septiembre de 2010

Sank'aypillo en este día.

 Mamaypaq
Si, un día como hoy fue que por alguna suerte aparecí, sí, y tengo algo que decirle a mi madre:
Mamay qanrayku kaypi purini, ari nuqapi samayukuy, arí nuqan willasaq llapanman ima yachachiwasqaykita, ima willawasqaykita. Ari qanmi yachachiwaranki runasimimanta ama penqakunayta, qanllan takispa willawaranki pin noqanchis kasqanchista. Ari mamitay mana haykaqpas qonqaymanchu imatapas , hinallataq mana haykaqpas qonqaymanchu pin ñawpa t'aytanchista sarunchasqanta. Mana, mana wisqasaqchu haykaypas sonqoyta, mana haykaqpas upallasqa kasaqchu, ari.
 Sank'aypillomanta
Una vez mi padre trajo un sank'aypillo al wayq'o, lo plantó en la pared y dijo: "este eres tu". Lo observe y al fin lo había visto, tenia una hermosa flor; pero mas que eso solo era un cactos con un sin fin de espinas. 
Pensé: este miserable espino soy yo?. 
No sólo mi padre, también alguien cantaba y decía que me parecía a la dichosa planta.

Dicen que el sank'aypillo renace y florece siempre, puede agonizar yá; pero vuelve cada temporada de lluvia. Aparece en las montañas en las chacras y dicen que puede crecer inclusive sobre una piedra; ahora último hasta en macetas.
Dicen que se puede y no se puede amar al sank'aypillo, dicen que sus espinas son mas que sus flores. Sank'aypillo no es como una rosa, tiene mas espinas, ademas las rosas son encontrables el sank'aypillo no.
Entonces pienso: si soy yo Sank'aypillo.

Me pregunto yo, cuantos sank'aypillos hay. Yo conozco varios, si los ves ya sabes cuales son sus características.

Sank’aypillo kiska ancha sumaq puka t’ikachayuq.
Sonqo ruruypa yawarniy hina samayniyuq
Mana tupayuna karullamanta qhawarina.
Apukunapi qaqakuna wiñaspayki,
Chajra wayqopi rumi patapi t´ikaspayki
Warma sonqonta pisi pisimanta suwawanki
Qanpi yuyayniyuq manaña puñuyta tarinichu
Mayta munani chay sumaq tikayki suwaruyta
Tutapas p´unchaypas qhasqoy ukhupi apaykiman
Kiskaykirayku mana hinachu kay munayñiy...

Espino Sank’aypillo de la mas hermosa florecilla roja.
Cual sangre mía descansas en el centro de mi corazón.
Pero tan intocable que  solo de lejos puedo verte.
Creciendo en los Apus y en cualquier roca
Tu floreciendo en las profundas chacras y sobre las piedras
Mi corazón de niño poco a poquito me lo robas
De tanto tanto pensarte ya ni el sueño encuentro.
Cuanto anhelo robar tu hermosa flor
De ser asi, días y noches te llevaría dentro de mi pecho.
 Pero a causa de tus espinas, este amor, es imposible...

Nota: El autor de la canción es Ulises Arredondo, de Haquira. En la nota arriba, no se le menciona.



0 comentarios:

Publicar un comentario en la entrada

YACHAY RAPHICHA - hojita de aprendizaje

Puka     Q'umer      yana      Anqas!     Q'illu     Llaulli     Ch'umpi     Uqi     Anqas     yuraq